Wzór użytkowy czy przemysłowy – czym się różnią? Porównanie z przykładami. 

Co to jest wzór użytkowy?

Wzór użytkowy to forma ochrony przeznaczona dla nowych rozwiązań technicznych, dotyczących kształtu lub budowy przedmiotu o trwałej postaci (albo przedmiotu składającego się ze związanych ze sobą funkcjonalnie części o trwałej postaci). Wzorem użytkowym nie może być rozwiązanie, które nie jest określone przestrzennie np. sposoby produkcji czy wytwarzania lub wytwory bezpostaciowe jak maści, kremy, płyny. 

Co może być wzorem użytkowym? Mogą to być przykładowo elementy konstrukcyjne, przedmioty użytkowe czy narzędzia np. oznacznik do cechowania drewna, wkładka zamka, konstrukcja ula czy nawet koperta kurierska. Ochrona wzoru użytkowego to prawo wyłącznego korzystania ze wzoru użytkowego w sposób zarobkowy lub zawodowy na terenie danego państwa. Oznacza to, że cechy techniczne produktu są skutecznie chronione przed kopiowaniem przez konkurencję.

Charakterystyka wzoru przemysłowego

Rejestracja wzoru przemysłowego to skuteczna forma zabezpieczenia przed kopiowaniem wyglądu produktu. W przepisach polskiej ustawy wzór przemysłowy został zdefiniowany jako nowa i posiadająca indywidualny charakter postać wytworu lub jego części, nadana mu w szczególności przez cechy linii, konturów, kształtów, kolorystykę, fakturę lub materiał wytworu oraz przez jego ornamentację.

Co może być wzorem przemysłowym? Zarejestrowane jako wzór przemysłowy mogą być opakowania, elementy graficzne, kroje pisma typograficznego, graficzne interfejsy użytkownika. Przykłady wzorów przemysłowych to wygląd butelki napoju, etykiety na produkcie spożywczym, namiot sportowy, rower, torebki, obuwie, czy graficzny interfejs aplikacji. Te wytwory mogą być chronione, dzięki czemu będziesz jedynym uprawnionym do oferowania produktów o takim wyglądzie na rynku. 

Różnice między wzorem użytkowym a przemysłowym

Różnica pomiędzy wzorem użytkowym, a wzorem przemysłowym dotyczy przede wszystkim przedmiotu ochrony. Wzór użytkowy chroni techniczne cechy rozwiązania, natomiast wzór przemysłowy zabezpiecza wygląd produktu.

Przykładowo, zgłaszając do ochrony nowy model narzędzia, warto zastanowić się, czy nowość dotyczy jego wyglądu, czy raczej zastosowanego rozwiązania technicznego, np. innowacyjnych elementów mocujących. W niektórych przypadkach wybór jest oczywisty. Etykieta produktu spożywczego o oryginalnej szacie graficznej może być chroniona jako wzór przemysłowy. Jeżeli jednak opakowanie do przechowywania żywności zawiera nowe, dotąd nieznane elementy zamykające, które wydłużają świeżość produktu lub pomagają utrzymać temperaturę, w grę wchodzi ochrona cech technicznych, właściwa dla wzoru użytkowego.

Wzór użytkowy, a wzór przemysłowy różnią się nie tylko zakresem ochrony, ale również trybem procedury rejestracyjnej. W przypadku zgłoszenia wzoru użytkowego do Urzędu Patentowego RP urząd przeprowadza badanie i sprawdza między innymi nowość wzoru użytkowego. Rejestracja wzoru przemysłowego wygląda inaczej i ma charakter formalny. Urząd nie przeprowadza pełnego badania nowości wzoru przemysłowego, jednak brak nowości może stanowić podstawę do późniejszego unieważnienia prawa np. na wniosek konkurencji.

W obu przypadkach nowość oceniana jest w skali globalnej, czyli w odniesieniu do wszystkich wcześniej ujawnionych rozwiązań na świecie. W przypadku wzoru użytkowego wcześniejsze publiczne ujawnienie rozwiązania co do zasady przekreśla szanse na jego rejestrację. Natomiast przy rejestracji wzoru przemysłowego, zarówno w Urzędzie Patentowym RP, jak i w EUIPO, obowiązuje tzw. roczna ulga w nowości. Oznacza to, że od pierwszego publicznego ujawnienia wzoru przemysłowego twórca lub właściciel ma 12 miesięcy na dokonanie zgłoszenia bez utraty możliwości uzyskania ochrony.

Co lepiej chroni: wzór przemysłowy czy użytkowy?

Nie ma jednej odpowiedzi na to pytanie. Wzór przemysłowy będzie lepszym wyborem, kiedy kluczowe znaczenie ma ochrona wyglądu produktu, zwłaszcza gdy to właśnie design przyciąga klientów i jest najbardziej narażony na kopiowanie przez konkurencję.

Z kolei wzór użytkowy, choć jego uzyskanie jest zwykle bardziej czasochłonne i wymagające, chroni nowe cechy techniczne rozwiązania. Taka ochrona jest bardziej odporna na drobne zmiany w wyglądzie produktu. W pierwszej kolejności warto odpowiedzieć sobie na pytanie, czy nowość dotyczy wyglądu czy cech technicznych produktu.

W niektórych sytuacjach najlepszym rozwiązaniem może być połączenie obu form ochrony – zabezpieczenie zarówno wyglądu, jak i cech technicznych. Ma to znaczenie także ze względu na czas trwania ochrony. Ochrona wzoru użytkowego trwa maksymalnie 10 lat od daty zgłoszenia, natomiast ochrona wzoru przemysłowego, przy terminowym przedłużaniu, może trwać nawet 25 lat.

Jak chronić produkt – wzór czy patent?

Patent to prawo ochronne, które może zostać udzielone na wynalazek. Chociaż wzór użytkowy jest mniej znany niż patent, to stanowi dobrą formę zabezpieczenia dla nowych i użytecznych rozwiązań technicznych. Prawo ochronne na wzór użytkowy to najlepsza opcja dla produktów, które nie zawsze spełniają rygorystyczne wymogi dla uzyskania patentu i dlatego często nazywany jest „małym patentem”. Od wzorów użytkowych nie wymaga się poziomu wynalazczego, co oznacza, że rozwiązanie, może cechować się pewną oczywistością, o ile pozostaje nowe. Jednak ochrona patentowa trwa do 20 lat, a ochrona na wzór do 10 lat. Dodatkowo pewne kategorie np. sposób wytwarzania, produkty bez zdefiniowanego kształtu (np. maści), mogą być objęte jedynie ochroną patentową, i nie mogą być zgłoszone jako wzór użytkowy. To jaką formę ochrony wybrać zależy od wielu czynników, a każda sprawa i rozwiązanie wymagają indywidualnej oceny i rekomendacji.