Umowy prawa autorskiego

Umowa dotycząca prawa autorskiego 

Co do zasady to twórcy przysługuje wyłączne prawo do korzystania z utworu i rozporządzania nim. W realiach biznesowych wielokrotnie zleca się specjaliście opracowanie grafiki, tekstu lub innego utworu. Czasami przedsiębiorcy chcą skorzystać z już istniejących utworów jak fotografie czy utwory muzyczne. Autorskie prawa majątkowe mogą być przedmiotem zbycia lub licencji. Podpisując umowę o ich przeniesienie lub umowy licencyjnej warto upewnić się czy faktycznie druga strona ma do nich prawa np. kiedy prawa przenosi nie sam twórca, a spółka wspierająca Cię w zakresie przygotowania takich materiałów. 

Co to jest umowa prawa autorskiego?

Umowa prawa autorskiego to zgodne porozumienie stron, które dotyczy utworu np. zgody na jego używanie lub przeniesienia praw majątkowych. Utwór, jest podlegającym ochronie efektem twórczej pracy człowieka i może to być np. grafika, tekst, fotografia. W umowie prawa autorskiego należy precyzyjnie określić jej przedmiot, czyli wskazać utwór, którego dotyczy. Warto również zadbać o zapisy dotyczące korzystania przez twórcę z narzędzi sztucznej inteligencji – jeżeli np. grafika została wygenerowana praktycznie tylko przez narzędzia sztucznej inteligencji, to może nie stanowić utworu, a tym samym nie ma możliwości przeniesienia praw autorskich. 

Przeniesienie praw lub licencja dotyczą wyłącznie tych pól eksploatacji, które zostały wyraźnie wskazane w umowie. Pola eksploatacji to konkretne sposoby gospodarczego korzystania z utworu, takie jak jego utrwalanie, zwielokrotnianie, rozpowszechnianie czy wprowadzanie do obrotu. Część pól eksploatacji została wprost wymieniona w art. 50 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Przykładowo pola eksploatacji w zakresie utrwalania i zwielokrotniania utworu to wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy utworu, a w zakresie obrotu oryginałem albo egzemplarzami, na których utwór utrwalono będzie to wprowadzanie do obrotu, użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy. Pola eksploatacji niewskazane w umowie nie są nią objęte i korzystanie z utworu w takim zakresie może stanowić naruszenie praw autorskich.

Konieczne jest również wskazanie w umowie czasu jej trwania, terytorium jej obowiązywania, jej zakresu oraz ewentualnych ograniczeń, a także odniesienie się do kwestii wynagrodzenia twórcy. Oprócz elementów obligatoryjnych dobrze jest zadbać o postanowienia dodatkowe np. w zakresie promocji utworu. Ważne jest precyzyjne brzmienie zapisów. Przykładowo przy braku wyraźnego postanowienia o przeniesieniu prawa, uważa się, że twórca udzielił licencji.

Autorskie prawa osobiste chronią więź autora z utworem np. prawo do oznaczania utworu swoim nazwiskiem i nie mogą zostać przeniesione, jednak w umowie można się do nich odnieść np. twórca może zobowiązać się do niewykonywania autorskich praw osobistych.

Przeniesienie praw autorskich – kluczowe aspekty

Umowa o przeniesienie autorskich praw majątkowych to umowa, której skutkiem jest nabycie od twórcy praw majątkowych do utworu. Nabywca staje się właścicielem tych praw – w zakresie w jakim określono to w umowie np. co do pól eksploatacji i ma prawo korzystania i rozporządzania utworem. 

Umowa o przeniesienie praw autorskich majątkowych musi być sporządzona na piśmie. Wymóg formy pisemnej, pod rygorem nieważności, został wprost wskazany w przepisach. 

Zgodnie z przepisami, jeżeli z umowy nie wynika wprost, że przeniesienie autorskich praw majątkowych lub udzielenie licencji następuje nieodpłatnie, twórcy przysługuje prawo do wynagrodzenia. Jasne określenie zasad ustalania opłat np. kwestia udziału w zyskach, pozwala uniknąć późniejszych nieporozumień.

Licencja prawa autorskiego – jak to działa?

Umowa licencyjna to umowa, w której właściciel praw autorskich (licencjodawca) udziela innej osobie (licencjobiorcy) zgody na korzystanie z utworu na określonych zasadach. 

W umowie licencyjnej należy wskazać zakres korzystania z utworu. Licencja prawa autorskiego może być wyłączna lub niewyłączna. Licencja wyłączna to umowa, w której strony zastrzegły wyłączność korzystania z utworu w określony sposób. Jeżeli strony umowy tego nie zrobiły to mamy do czynienia z licencją niewyłączną, która nie ogranicza twórcy w udzielaniu licencji innym podmiotom na tych samych polach eksploatacji. W przypadku licencji niewyłącznej warto dokładnie przeanalizować, jaki wpływ na działalność biznesową będzie miał fakt, że inne podmioty mogą równolegle korzystać z tego samego utworu, np. wykorzystywać te same grafiki w działaniach reklamowych.

Licencja wyłączna wymaga zachowania formy pisemnej pod rygorem nieważności. Co istotne, jeżeli umowa nie stanowi inaczej, licencjobiorca wyłączny może samodzielnie dochodzić roszczeń z tytułu naruszenia autorskich praw majątkowych w zakresie objętym licencją. W umowie warto również wpisać, czy licencjobiorca ma prawo udzielania sublicencji, czyli upoważniania kolejnych osób do korzystania z utworu. 

Podobnie jak przy umowie o przeniesienie istotnym elementem jest kwestia opłatności, czyli w tym przypadku opłaty licencyjne. 

Znaczenie umów w ochronie praw autorskich

Umowy prawa autorskiego są istotne dla skutecznej ochrony własności intelektualnej – pozwalają twórcom na kontrolę nad ich twórczością, a przedsiębiorcom dają potwierdzenie legalnego korzystania z treści. Brak umowy lub źle skonstruowana umowa mogą prowadzić do konsekwencji prawnych np. roszczeń o naruszenie praw autorskich oraz żądania odszkodowania. Podobnie, brak precyzyjnego określenia kwestii wynagrodzenia może prowadzić do długich sporów i utraty zysków związanych z korzystaniem z utworów. Brak skutecznego przeniesienia praw lub udzielenia licencji może skutkować nawet koniecznością wycofania materiałów promocyjnych, zawieszenia kampanii reklamowej czy dokonania rebrandingu. Właśnie dlatego dobrze przygotowana umowa jest jednym z najważniejszych narzędzi i dla twórców i dla przedsiębiorców.