Naruszenie praw autorskich

Naruszenie praw autorskich

Naruszenie praw autorskich to korzystanie z utworu bez zgody jego właściciela. Analizując czy doszło do naruszenia praw autorskich należy w pierwszej kolejności ocenić, czy mamy do czynienia z utworem. Utworem jest każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia czy formy wyrażenia. Przykładowo praca graficzna stworzona wyłącznie przez sztuczną inteligencję nie zostanie uznana za utwór. Podobnie nie każda fotografia będzie utworem, jeżeli nie cechuje jej pewien poziom twórczości i indywidualny charakter.

Definicja naruszenia praw autorskich

Naruszenie praw autorskich definiowane jest jako bezprawna eksploatacja utworu, czyli korzystanie z chronionego prawnie utworu, bez zgody twórcy lub jego właściciela i bez innej podstawy prawnej zezwalającej na to korzystanie (np. w zakresie dozwolonego użytku).

Dlatego oceniając kwestię naruszenia należy sprawdzić, czy używanie miało miejsce poza tak zwanym dozwolonym użytkiem. W przepisach określono sytuacje, w których korzystanie z utworu bez zgody twórcy nie stanowi naruszenia jego praw. Między innymi można bez zezwolenia twórcy nieodpłatnie korzystać z już rozpowszechnionego utworu w zakresie własnego użytku osobistego. Każdorazowo konieczna jest ocena czy dane używanie mieści się w granicach dozwolonego użytku np. używanie w celach osobistych, używanie w celach oświatowych. Nie każde działanie, które w pierwszej chwili może się wydawać zgodne z dozwolonym użytkiem, faktycznie nim będzie. Dodatkowo istnieją też ograniczenia co do korzystania w zakresie dozwolonego użytku np. przy utworach architektonicznych lub programach komputerowych.

Również przekroczenie zakresu udzielonej zgody np. wyrażonej w umowie prawa autorskiego, i wykorzystywanie utworu w zakresie szerszym niż określony w umowie licencyjnej może stanowić naruszenie praw autorskich. Dlatego tak ważne jest szczegółowe określenie w umowie zakresu korzystania z utworu.

Właściciel autorskich praw majątkowych posiada wyłączne prawo do rozpowszechniania i korzystania z utworu, a tym samym w przypadku naruszenia jego praw może żądać od naruszyciela zaprzestania działań, a także wystąpić na drogę sądową. Uprawniony może w przypadku naruszenia żądać zaniechania naruszenia, usunięcia jego skutków, wydania uzyskanych korzyści czy naprawiania wyrządzonej szkody np. poprzez zapłatę wynagrodzenia w odpowiedniej wysokości. Uprawniony może także żądać opublikowania stosownego oświadczenia i podania go do publicznej wiadomości.

Ochrona autorskich praw osobistych

Autorskie prawa majątkowe mogą być przedmiotem obrotu, ale autorskie prawa osobiste zawsze pozostają przy twórcy. Autorskie prawa osobiste to między innymi prawo do autorstwa utworu, oznaczenia utworu swoim nazwiskiem lub pseudonimem albo do udostępniania go anonimowo, nienaruszalności treści i formy utworu oraz jego rzetelnego wykorzystania, decydowania o pierwszym udostępnieniu utworu publiczności, nadzoru nad sposobem korzystania z utworu.

W przypadku naruszenia autorskich praw osobistych twórca nie pozostaje bez ochrony i może żądać zaniechania takiego działania, usunięcia skutków naruszenia, a jeżeli działanie było zawinione sąd może przyznać twórcy adekwatną sumę pieniężną w ramach zadośćuczynienia.

Nabywając utwór od twórcy należy pamiętać o autorskich prawach osobistych – warto zadbać o porozumienie z twórcą np. w zakresie niewykonywania wybranych autorskich praw osobistych.

Przykłady kradzieży utworu

Plagiat często określa się jako kradzież utworu. Plagiat polega na przywłaszczeniu sobie cudzego utworu, wprowadzeniu w błąd kto jest autorem dzieła lub części dzieła. Może to być zapożyczenie z cudzego utworu lub artystycznego wykonania i przedstawienie jako własnej twórczości. Nie ulega wątpliwości, że jest to pozbawienie twórcy prawa do autorstwa.

Przykładem plagiatu może być skopiowanie wybranych fragmentów cudzej publikacji np. kopiowanie artykułów z cudzego bloga w zakresie prowadzenia biznesu i ich opublikowanie pod swoim nazwiskiem jako własnego e-booka. Również wykorzystanie cudzych zdjęć i przedstawienie jako własnych w publikacji stanowi plagiat. Jednak to nie tylko wykorzystanie całości materiałów, ale również ich fragmentów, a czasami nawet nadmierne wykorzystanie we własnym utworze cytatów z innych utworów bez oznaczenia, że jest to cytat i wskazania autora.

Plagiat wiąże się z odpowiedzialnością prawną, zarówno w zakresie opisanych powyżej działań związanych z naruszeniem autorskich praw osobistych, ale też w zakresie odpowiedzialności karnej. Przepisy ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych przewidują, że kto przywłaszcza sobie autorstwo albo wprowadza w błąd co do autorstwa całości lub części cudzego utworu albo artystycznego wykonania, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 3.

Jak unikać naruszenia praw autorskich?

Obecnie wystarczy wpisać w wyszukiwarce odpowiednie hasło i pojawią się setki lub tysiące wyników z materiałami tekstowymi, graficznymi czy multimedialnymi. Jednak każdorazowo należy sprawdzić czy ich używanie nie będzie stanowiło naruszenia praw autorskich i nie będzie wiązało się z odpowiedzialnością prawną i finansową. Dlatego korzystaj jedynie z legalnych źródeł i sprawdź warunki umowy licencyjnej. Sam fakt, że coś zostało opublikowane w sieci nie oznacza, że można z tego swobodnie korzystać. Korzystając z cudzych utworów w ramach dozwolonego użytku sprawdź, czy takie wykorzystanie faktycznie mieści się w ramach dozwolonego użytku. Istnieją wyjątki i ograniczenia i aby nie narazić się na nieprzyjemne konsekwencje lepiej mieć pewność, że możesz wykorzystać dane treści. Cytując cudze wypowiedzi zaznacz, że jest to cytat i oznacza autora – warto o tym pamiętać również cytując cudze wypowiedzi w mediach społecznościowych.

Przed wykorzystaniem materiałów np. w reklamie, sprawdź kto jest właścicielem utworu i zadbaj o uzyskanie zgody na ich wykorzystanie lub przeniesienie majątkowych praw autorskich. Zgoda w formie innej niż pisemna nie jest wystarczająca, dlatego zawieraj umowy na piśmie i zadbaj o szczegółowe określenie ich zakresu. Warto rozważyć wprowadzenie w przedsiębiorstwie wytycznych w zakresie obowiązkowych działań przed komercyjnym wykorzystaniem utworu. A jeżeli pojawią się wątpliwości to skonsultuj się ze swoim pełnomocnikiem.