Chcę ochronić wynalazek lub wzór użytkowy

Patenty i wzory użytkowe

Ochrona wynalazków oraz nowych użytkowych rozwiązań technicznych ma kluczowe znaczenie dla ich skutecznej komercjalizacji. Bez odpowiedniego zabezpieczenia prawnego każdy podmiot może wytwarzać identyczne lub bardzo podobne produkty albo stosować te same metody produkcji. W efekcie innowacyjne rozwiązania tracą swoją unikalność, stają się mniej atrakcyjne dla inwestorów, a na rynku szybko pojawiają się ich tańsze odpowiedniki.

Rola patentów w ochronie wynalazków

Patent to prawo wyłącznego, zarobkowego korzystania z opatentowanego rozwiązania przez określony czas. Oznacza to, że bez zgody właściciela patentu inni przedsiębiorcy nie mogą wytwarzać czy wprowadzać do obrotu produktów lub technologii objętych ochroną. W ten sposób patent skutecznie zabezpiecza innowacyjne rozwiązania przed ich kopiowaniem.

Patent na wynalazek jest prawem terytorialnym, co znaczy, że obowiązuje tylko w tych krajach, w których właściciel wynalazku wystąpił o udzielenie ochrony i ochrona ta została mu przyznana. Samo zgłoszenie do urzędu patentowego nie jest wystarczające, aby uznać, że rozwiązanie jest chronione. Urząd rozpatrzy zgłoszenie, sprawdzi, czy spełnia ono ustawowe wymogi przyznania patentu i dopiero jeżeli uzna, że na rozwiązanie może być udzielona ochrona to wyda pozytywną decyzję.

Aby wynalazek mógł zostać opatentowany, musi spełniać trzy podstawowe wymogi: być nowy, posiadać poziom wynalazczy oraz nadawać się do przemysłowego zastosowania. Brak spełnienia któregokolwiek z tych wymogów może skutkować odmową udzielenia patentu.

Pozytywne przejście postępowania w sprawie udzielenia ochrony i uzyskanie patentu zapewniają kontrolę nad sposobem komercyjnego wykorzystania produktu lub technologii – również w zakresie sprzedaży i licencjonowania. Jeżeli inny przedsiębiorca zacznie produkować opatentowany produkt i bezprawnie wprowadzać go do obrotu lub licencjobiorca działać z pominięciem pominięciem umowy licencyjnej i bezprawnie kopiować produkt to patent pozwala skutecznie zakazać takich działań, a nawet zająć już wytworzone towary.

Ochrona ma szczególne znaczenie przy ubieganiu się o dotacje i udziale w prezentacjach. Bardzo istotne, aby zgłaszając rozwiązanie do konkursu czy występując o dofinansowanie najpierw odpowiednio zabezpieczyć rozwiązanie np. poprzez zgłoszenie patentowe.

Wzory użytkowe jako narzędzie ochrony rozwiązań technicznych

Wzór użytkowy to forma ochrony przeznaczona dla nowych rozwiązań technicznych, dotyczących kształtu lub budowy przedmiotu o trwałej postaci (albo przedmiotu składającego się ze związanych ze sobą funkcjonalnie części o trwałej postaci).

To dobra forma ochrony dla użytecznych rozwiązań technicznych, które nie zawsze spełniają rygorystyczne wymogi stawiane patentom. Wzór użytkowy, aby został objęty formalną ochroną musi być nowy i nadawać się do przemysłowego zastosowania. Sama ochrona na wzór użytkowy jest nieco krótsza niż w przypadku patentu i trwa 10 lat.

Prawo ochronne na wzór użytkowy zapewnia wyłączne korzystanie ze wzoru w sposób zarobkowy lub zawodowy na terenie danego państwa. W porównaniu do patentu uzyskanie ochrony na wzór użytkowy może być nieco prostsze i szybsze, ale pewne kategorie np. sposób wytwarzania, które mogą być objęte ochroną patentową, nie mogą być zgłoszone jako wzór użytkowy.

Wzór użytkowy trzeba jeszcze odróżnić od wzoru przemysłowego – podczas kiedy wzór użytkowy to ochrona danego rozwiązania technicznego i jego funkcjonalności, wzór przemysłowy to ochrona wyglądu zewnętrznego produktu, a nie jego cech funkcjonalnych.

Proces rejestracji patentów i wzorów użytkowych

Pierwszym etapem przygotowania zgłoszenia patentowego lub wzoru użytkowego jest badanie stanu techniki. Rozwiązania zgłaszane do ochrony muszą być nowe, dlatego konieczne jest sprawdzenie rozwiązań o podobnym zakresie, które już zostały ujawnione np. opisane w publikacji lub w zgłoszeniu patentowym. Nowość oceniana jest w skali globalnej, czyli jeżeli rozwiązanie zostało już przedstawione – nawet w innym kraju – to zgłoszony wynalazek nie będzie uznawany za nowy. Odpowiednie sprawdzenie ujawnionych rozwiązań pozwala opracować strategie zgłoszenia patentowego i prawidłowo określić zakres ochrony, o którą będziemy się ubiegać.

Wymóg nowości oznacza też, że przed zgłoszeniem patentowym czy wzoru użytkowego nie można ujawniać rozwiązania, dlatego aby nie stracić szans na uzyskanie ochrony nie możesz prezentować swojego rozwiązania np. w publikacjach naukowych czy w mediach społecznościowych.

Kolejnym etapem jest przygotowanie zgłoszenia, które obejmuje opis rozwiązania oraz zastrzeżenia patentowe lub ochronne. To zastrzeżenia wyznaczają zakres ochrony, dlatego niezbędna jest duża precyzyjność. Przygotowane zgłoszenie składamy do właściwego urzędu, gdzie podlega badaniu pod kątem formalnym i merytorycznym. W przypadku patentów urząd bada m.in. nowość, poziom wynalazczy oraz możliwość przemysłowego zastosowania, a przy wzorach użytkowych nowość i przemysłową stosowalność. W trakcie postępowania Urząd wyda wstępny raport czy ochrona zostanie udzielona. Do raportu można się odnieść. Samo postępowanie kończy się decyzją o udzieleniu ochrony albo odmowie jej przyznania.

Znaczenie ochrony własności intelektualnej dla rozwoju biznesu

Ochrona patentowa oraz wzory użytkowe są niezbędne dla rozwoju innowacyjnego przedsiębiorstwa. Zapewniając wyłączność na korzystanie z rozwiązań technicznych ograniczają ryzyko kopiowania rozwiązania przez inne firmy, a w razie wystąpienia takiego problemu pozwalają skutecznie działać.

Rejestracja rozwiązań technicznych wpływa realnie na wartość firmy i ułatwia pozyskiwanie inwestorów, którzy mają większą pewność zwrotu inwestycji w przypadku rozwiązań, które mogą się okazać sukcesem rynkowym. Również badania prowadzone przez urzędy zajmujące ochroną własności przemysłowej potwierdziły, że przedsiębiorcy posiadający w swoim portfolio zabezpieczone prawa jak patenty, wzory użytkowe czy znaki towarowe faktycznie osiągają większe zyski.