Kiedy i jak unieważnić znak towarowy?
Wielu przedsiębiorców sądzi, że zarejestrowany znak towarowy ma charakter trwały i jeżeli konkurencja uzyskała ochronę to nie da się już nic zrobić. Tymczasem samo udzielenie prawa ochronnego nie zawsze oznacza, że nie można podjąć działań podważających rejestrację. W praktyce zdarzają się sytuacje, w których znak nie powinien być chroniony i możliwe jest unieważnienie znaku towarowego, czyli formalne pozbawienie go ochrony prawnej.
Co to jest unieważnienie znaku towarowego?
Wniosek o unieważnienie może być narzędziem do ochrony przed niesłusznie zarejestrowanym znakiem towarowym. Postępowanie w sprawie unieważnienia znaku towarowego ma na celu cofnięcie decyzji o rejestracji oraz wyeliminowanie ochrony prawnej przysługującej znakowi. Innymi słowy skuteczne unieważnienie znaku towarowego to uzyskanie formalnej decyzji, że prawo ochronne zostało udzielone niesłusznie i oznacza przywrócenie sytuacji sprzed rejestracji. Znak towarowy traci swoją ochronę prawną, jakby nigdy nie był zarejestrowany.
Warunki unieważnienia znaku towarowego
Unieważnienie znaku towarowego zarejestrowanego w Urzędzie Patentowym RP lub w Urzędzie Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej EUIPO jest uregulowane w przepisach prawa. W przypadku znaków krajowych podstawy określa ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej, a dla znaków unijnych zostały one wskazane w Rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/1001 w sprawie znaku towarowego Unii Europejskiej.
Znak towarowy może zostać unieważniony, jeżeli istniały bezwzględne lub względne przeszkody rejestracji, a tym samym nie zostały spełnione warunki wymagane do uzyskania ochrony – innymi słowy, jeżeli znak został niesłusznie zarejestrowany. Najczęstsze podstawy unieważnienia znaku towarowego to:
- brak zdolności odróżniającej, czyli sytuacja, kiedy oznaczenie nie umożliwia konsumentom kojarzenia towaru z konkretnym źródłem pochodzenia (np. określonym producentem),
- opisowy charakter, czyli sytuacja, kiedy znak jedynie wskazuje pewne cechy lub właściwości towarów lub usług np. oznaczenie „Szybka Dostawa” dla usług kurierskich,
- okoliczność, że znak składa się jedynie z elementów, które weszły do języka potocznego lub są zwyczajowo używane w uczciwych i utrwalonych praktykach handlowych,
- zgłoszenie w złej wierze, które ma miejsce np. kiedy były dystrybutor rejestruje nazwę producenta, aby blokować jego sprzedaż na danym rynku,
- sprzeczność z porządkiem publicznym lub dobrymi obyczajami np. kiedy znak zawiera bardzo wulgarne treści,
- identyczność lub podobieństwo do wcześniejszego znaku o podobnym zakresie ochrony, które może prowadzić do pomyłki wśród klientów,
- naruszenie praw osób trzecich np. praw autorskich lub prawa do firmy.
Procedura unieważnienia znaku towarowego
Skuteczne unieważnienie znaku towarowego wymaga znajomości przepisów i właściwego przygotowania strategii postępowania. Pierwszym krokiem jest wybór odpowiedniej podstawy prawnej. Następnie należy zgromadzić dowody potwierdzające zasadność unieważnienia np. umowy, korespondencję, opracowania materiałów reklamowych.
Wniosek o unieważnienie powinien zostać złożony do urzędu, który zarejestrował znak. Wniosek musi spełniać wymagania formalne określone w przepisach prawa i być dobrze uzasadniony. Żądanie unieważnienia podlega określonym ograniczeniom czasowym i formalnym, które należy sprawdzić i uwzględnić przed jego złożeniem.
Wniosek o unieważnienie inicjuje postępowanie o unieważnienie, w trakcie którego badana jest kwestia zasadności udzielenia prawa. Obie strony postępowania mają możliwość przedstawienia swoich argumentów, a po rozpatrzeniu całości materiału w sprawie zostanie wydana decyzja.
Przykłady unieważnienia znaków towarowych
Przedsiębiorcy najczęściej decydują się na unieważnienie znaku towarowego, gdy cudza rejestracja realnie utrudnia im prowadzenie działalności. Taka sytuacja ma miejsce np. wtedy, gdy inny podmiot zarzuca naruszenie znaku, a po dokładnej analizie okazuje się, że sporne oznaczenie składa się z elementów opisowych lub powszechnie używanych, które w ogóle nie powinny podlegać ochronie. Zdarza się, że na etapie rejestracji urząd nie dostrzeże opisowego charakteru znaku, np. gdy dotyczy on rodzajowej nazwy substancji zgłoszonej dla leków. W takich przypadkach wniosek o unieważnienie znaku towarowego jest często najskuteczniejszym sposobem usunięcia ryzyka naruszenia.
Inną sytuacją, która prowadzi do nieuprawnionego zgłoszenia, a następnie unieważnienia znaku są konflikty wewnętrzne, np. spory w spółce lub sytuacje, w których były pracownik po zakończeniu współpracy zgłasza nazwę przedsiębiorstwa jako znak towarowy na swoją rzecz. Takie działanie może mieć na celu utrudnienie działalności byłemu pracodawcy. Wówczas możemy rozważać, czy doszło do działania w złej wierze, które stanowi podstawę do unieważnienia prawa ochronnego.
Skrajnym przykładem jest tzw. trolling znakami towarowymi. Trolle patentowe, znane też jako trolle znakowe mogą wykorzystać brak rejestracji i zarejestrować nazwę Twojego przedsiębiorstwa jako znak towarowy, a następnie próbować wymusić na Tobie płacenie za używanie tej nazwy. Rozwiązaniem może być unieważnienie ich prawa.
Wniosek o unieważnienie znaku towarowego jest też dobrym rozwiązaniem w sytuacji, jeżeli upłynął termin na wniesienie sprzeciwu do zgłoszenia znaku towarowego, a właściciel lub właścicielka wcześniejszego prawa chcieli zablokować rejestrację. Jeżeli istniały podstawy do sprzeciwu np. wcześniejsza rejestracja znaku podobnego lub identycznego, to warto działać poprzez złożenie wniosku o unieważnienie prawa ochronnego na znak towarowy.
Skutki unieważnienia znaku towarowego
Po unieważnieniu znak nie jest chroniony. Sytuacja jest taka, jakby znak nigdy nie był zarejestrowany. Właściciel traci wyłączne prawo jego wykorzystywania i możliwość zakazywania używania znaku innym przedsiębiorcom. Dla przedsiębiorcy, którego znak został unieważniony może to nawet oznaczać konieczność zmiany nazwy lub logo.
Dla unieważniającego skuteczne unieważnienie znaku towarowego to usunięcie przeszkody prawnej, a czasami również wyeliminowanie problemu oskarżenia o naruszenie cudzego prawa do znaku. Konkurent traci ochronę zarejestrowanego znaku. Powoduje to powstanie możliwości używania oznaczenia, a nawet rejestracji własnego znaku np. po unieważnieniu znaku zgłoszonego w złej wierze. W przypadku sporu takie unieważnienie może wzmocnić pozycję negocjacyjną, a także ma korzystny efekt wizerunkowy, gdyż jest sygnałem, że przedsiębiorca aktywnie chroni swoje prawa.
Unieważnienie znaku towarowego pozwala usunąć z rejestru oznaczenie, które nie powinno być chronione i odzyskać swobodę działania marki na rynku.