Co to jest wzór użytkowy i kiedy warto go zgłosić?

Definicja wzoru użytkowego 

Wzór użytkowy to forma ochrony przeznaczona dla nowych rozwiązań technicznych, dotyczących kształtu lub budowy przedmiotu o trwałej postaci (albo przedmiotu składającego się ze związanych ze sobą funkcjonalnie części o trwałej postaci). Wzorem użytkowym nie może być rozwiązanie, które nie jest określone przestrzennie np. sposoby produkcji czy wytwarzania lub wytwory bezpostaciowe jak maści, kremy, płyny. Co może być wzorem użytkowym? Mogą to być przykładowo elementy konstrukcyjne, przedmioty użytkowe czy narzędzia np. oznacznik do cechowania drewna, wkładka zamka, konstrukcja ula czy nawet koperta kurierska. Wzór użytkowy, aby został objęty formalną ochroną musi być nowy i nadawać się do przemysłowego zastosowania. Ochrona na wzór użytkowy trwa 10 lat. 

Korzyści z rejestracji wzoru użytkowego

Ochrona wzoru użytkowego to prawo wyłącznego korzystania ze wzoru w sposób zarobkowy lub zawodowy na terenie danego państwa. Oznacza to, że produkt jest skutecznie chroniony przed kopiowaniem przez konkurencję. Każdą próbę wprowadzenia na rynek identycznych rozwiązań można zablokować poprzez wezwanie do zaprzestania naruszeń lub działaniami sądowymi. Wzór użytkowy na który udzielono prawa ochronnego może być również przedmiotem sprzedaży lub licencji. Innymi słowy uzyskując formalne prawo ochronne na wzór użytkowy uzyskujesz monopol rynkowy na jego wykorzystanie. Właśnie dlatego ochrona rozwiązań technicznych znacząco zwiększa wartość Twojej firmy. 

Procedura zgłaszania wzoru użytkowego

Pierwszym etapem przygotowania zgłoszenia wzoru użytkowego jest badanie stanu techniki. Rozwiązania zgłaszane do ochrony muszą być nowe, dlatego konieczne jest sprawdzenie rozwiązań o podobnym zakresie, które już zostały ujawnione np. opisane w zgłoszeniach lub publikacjach naukowych. Nowość oceniana jest w skali globalnej. Odpowiednie sprawdzenie ujawnionych rozwiązań pozwala opracować strategię zgłoszenia wzoru użytkowego i prawidłowo określić zakres ochrony, o którą będziemy się ubiegać. Wymóg nowości oznacza też, że przed zgłoszeniem nie można prezentować swojego rozwiązania.

Opracowanie zgłoszenia obejmuje przygotowanie podania o udzielenie ochronę i najważniejszych jego części, czyli opisu rozwiązania, zastrzeżeń ochronnych oraz fakultatywnie rysunków. To zastrzeżenia wyznaczają zakres ochrony, dlatego niezbędna jest duża precyzyjność. Przygotowane zgłoszenie składamy do właściwego urzędu, gdzie podlega badaniu pod kątem formalnym i merytorycznym. Urząd Patentowy bada m.in. nowość i przemysłową stosowalność. Samo postępowanie kończy się decyzją o udzieleniu ochrony albo odmowie jej przyznania. 

Kiedy warto zgłosić wzór użytkowy?

Uzyskanie ochrony na rozwiązanie techniczne rozważ już na etapie jego opracowywania. Każde nowe rozwiązanie techniczne warto zgłosić do ochrony, aby uzyskać zyski z jego komercjalizacji. Wzór użytkowy stanowi dobrą alternatywę dla patentu i warto go zgłosić, aby uzyskać formalną ochronę, nawet jeżeli rozwiązanie nie spełnia rygorystycznych wymagań niezbędnych do uzyskania patentu. Należy pamiętać, aby dokonać zgłoszenia wzoru użytkowego przed wprowadzeniem produktu na rynek. Ujawnienie wzoru przed zgłoszeniem powoduje, że nie będzie on nowy i nie uzyska ochrony. 

Częste błędy przy zgłaszaniu wzoru użytkowego

Najczęstszym błędem jest wcześniejsze ujawnienie wzoru użytkowego np. poprzez opisanie w publikacji, mediach społecznościowych czy wprowadzenie produktu na rynek. Ujawnienie przed dokonaniem zgłoszenia skutkuje brakiem nowości i może doprowadzić do odmowy udzielenia ochrony. 

Błąd może dotyczyć również konstrukcji zastrzeżeń ochronnych np. poprzez dodanie w zastrzeżeniu niezależnym zbędnych szczegółów, które znacząco zawężą ochronę. Tym samym ogranicza to zakres ochrony i umożliwia innym podmiotom kopiowanie najistotniejszych cech rozwiązania. 

Innym błędem jest wybór złej formy ochrony np. wybór wzoru użytkowego, kiedy faktycznie chcesz chronić wygląd produktu. Dlatego wzór użytkowy należy odróżnić od wzoru przemysłowego – podczas kiedy wzór użytkowy to ochrona danego rozwiązania technicznego, rejestracja wzoru przrmysłowego to ochrona wyglądu zewnętrznego produktu.

Różnice między wzorem użytkowym, a patentem

W porównaniu do patentu uzyskanie ochrony na wzór użytkowy jest prostsze i szybsze. Jednak pewne kategorie np. sposób wytwarzania, które mogą być objęte ochroną patentową, nie mogą być zgłoszone jako wzór użytkowy. Od wzorów użytkowych nie wymaga się poziomu wynalazczego, co oznacza, że rozwiązanie, może cechować się pewną oczywistością, o ile pozostaje nowe. Właśnie dlatego wzór użytkowy nazywany jest „małym patentem” i stanowi alternatywę dla uzyskania patentu. To jaką formę ochrony wybrać zależy od wielu czynników, a każda sprawa i rozwiązanie wymagają indywidualnej oceny i rekomendacji.